Ünye Şarabı

Her şey aslında defalarca önünden geçtiğim eski bir evin önünden tekrar geçerken başladı. Çocukluğumun anılarında bu ev, önündeki taş sahanlığı süpürüp yıkarken entarisinin önünü göğüsleri görünmesin diye bastıran ayakları çıplak güzel bir kadın ile canlanır. Bu güzel kadının özel öyküsüne ulaşana kadar Ordu'nun batı yakasında kalan, şehrin doğu yakasına gönül olarak da coğrafya olarak da mesafeli olan ilçesi Ünye’nin şarabına dair bir bilgim yoktu. Eski evin gönül kırıklıkları ile dolu hüzünlü “özel” hikâyesinin peşinden giderken elime geçen ve Sami ÖNGÖR imzalı “Geçen Yılları Düşündükçe” adlı kitabın sayfaları arasında Ünye şarabının izine rastladım.[1] Karadeniz bölgesinde Sinop, Artvin arasında yetişen siyah üzüm ya da kokulu üzüm diye bilinen üzümün orijinal  adı ”İsabella” üzümüdür. Rivayet Gürcistan civarıdan bu bölgeye yayıldığı yönündedir. İsabella üzümü ve yine bölgeye özgü “Hırtariş” üzümü ile Karadeniz bölgesinde özellikle Ünye bölgesinde 1930'lu yılların sonuna kadar şarap  üretildiğine dair çeşitli araştırmalara ulaşmak mümkün. Cumhuriyet döneminde bölgede yaşayan ve azınlıklarla ilişkilendirilen şarap üretiminin öncesi de vardır. Esasen bu bölgenin bir çok yerinde şarap üretildiği bilinmektedir. Ancak Ünye de üretilen şarabın Fransa başta olmak üzere Avrupa ülkelerine ihraç edildiğine dair yazılı ve sözlü kaynaklara yerel tarih araştırmacıları tarafından ulaşılmıştır.[2]

Anadolu şarap ile anılan bir coğrafyadır ve Hititlerden başlayarak bir çok Anadolu medeniyetinde şarap üretimine rastlanmaktadır. Dini ve devlete özgü ritüellerin kaynağı ya da nüvesi şarap Hıristiyanlığın Anadolu’ya yayılması ile birlikte özellikle Bizans’ta tüketilen ürünlerin başında gelmektedir. İstanbul’un fethi öncesi dönemde  Bizans’ın şarap ihtiyacının büyük çoğunluğu Ünye’de üretilen şaraplarla karşılandığı rivayet edilmektedir. Öyle ki Ünye adının fonetik kökeni oney eski dilde şarap üzüm anlamına gelmektedir. Karadenizin sahil kenti Ünye ilçesindeki bazı yerleşim yerleri halen daha bağ isimleri ile anılmaktadır. Günümüzde meyve ağaçlarına sardırılan üzüm bağları daha çok yaprağı salamura yapılmak üzere yetiştirilmektedir. Toplumsal ve dini eğilimler şarap üretimine ve tüketimine ön yargılı olmakla birlikte toplumsal süreçleri ıskalayan ve ekonomik ürünleri kısıtlı bu bölgenin son yıllardaki Turizmin geliştirilmesine yönelik çabaları kapsamsında bir ürün olarak Ünye ile anılan bölgenin kokulu üzümünün ve şarabının tekrar üretilmesi desteklenmelidir.

Ünye’de şarapçılık konusunda ilk araştırmalara Ünyeli araştırmacı yazar Hüseyin Şen’in http://unyezile.com/sarap.htm adresinde rastlıyoruz. Yazarın araştırmalarına göre son şaraphane 1936 yılında kapanmış. Yine aynı araştırmada “1923–1933 İktisadî Hareketleri” adlı kitabın 20. sayfasında Ünye'nin Meşhur Üzümünden Şarap Yapan Müteşebbis Bir Türk Gencinin Şarap İmalâthanesi’ne ait fotoğrafa o günlerden günümüze ulaşan az sayıda belgeden biri “ olarak belirtilmiştir. Şarap üretimine şehrin farklı yerlerinde de rastlıyoruz.

Ordu’nun “Fidangör” mevkiinde şarap, kahve ve sucuk satılan bir imalathane.(Tansel ERİBOL arşivi)

[2] 1-http://www.haberunye.com/Yazar/M-Ufuk-Mistepe/Gelmez-Oldu-Oneyin-Saraplari

Şahin KAMBER 

Yorumlar (0)
Henüz bir yorum yok. Düşüncelerini paylaşmak için yorum bırak.
Yorum Bırak